Oorzaken

Oorzaken van knieartrose

Knieartrose ontstaat meestal niet door één enkele oorzaak. In de meeste gevallen gaat het om een combinatie van jarenlange belasting, een afnemende belastbaarheid van het gewricht en persoonlijke risicofactoren. Daarom verschilt het ook zo sterk per persoon hoe snel klachten ontstaan en hoe ernstig ze worden.

Niet één oorzaak, maar een optelsom

Bij knieartrose gaat het zelden om een simpel verhaal van alleen “slijtage”. Het kniegewricht is een actief systeem van kraakbeen, bot, meniscus, gewrichtsvocht, kapsel, spieren en banden. Als in dat systeem de belasting toeneemt of de kwaliteit van het gewricht afneemt, kan artrose zich geleidelijk ontwikkelen.

Dat betekent ook dat twee mensen met dezelfde afwijking op een scan heel verschillende klachten kunnen hebben. De ene knie blijft lang redelijk functioneel, terwijl de andere al vroeg pijn, stijfheid of zwelling geeft. Daarom moet je niet alleen naar beeldvorming kijken, maar naar het hele geheel van factoren.

Leeftijd speelt mee, maar verklaart niet alles

Met het ouder worden verandert het gewricht. Kraakbeen verliest geleidelijk een deel van zijn veerkracht, het herstelvermogen neemt af en ook de belastingstolerantie van andere structuren kan verminderen. Dat maakt de knie gevoeliger voor overbelasting en voor degeneratieve veranderingen.

Toch is leeftijd op zichzelf geen volledige verklaring. Niet iedereen op hogere leeftijd krijgt knieartrose, en artrose kan ook op jongere leeftijd ontstaan. Leeftijd verhoogt dus het risico, maar zegt niet automatisch iets over de ernst van klachten of over de snelheid waarmee het proces verloopt.

Overgewicht en hogere druk op de knie

Overgewicht is een belangrijke factor, omdat het de mechanische belasting op de knie verhoogt. Bij lopen, traplopen en opstaan uit een stoel werken er al grote krachten op het kniegewricht. Extra lichaamsgewicht vergroot die belasting bij iedere stap opnieuw.

Daar komt bij dat overgewicht niet alleen een mechanisch effect heeft. Het hangt ook samen met biologische processen die laaggradige ontsteking en irritatie in het gewricht kunnen versterken. Daardoor kan overgewicht op meerdere manieren bijdragen aan het ontstaan en onderhouden van knieartrose.

Eerdere knieblessures

Een oude knieblessure kan jaren later nog gevolgen hebben. Denk aan een gescheurde meniscus, letsel van de voorste kruisband, een kraakbeenbeschadiging of een breuk waarbij het gewricht betrokken was. Zulke letsels kunnen de verdeling van krachten in de knie blijvend veranderen.

Ook als iemand na een blessure weer redelijk goed functioneert, kan het gewricht op de achtergrond toch minder gunstig belast worden. Daardoor is het risico op latere artrose duidelijk groter dan bij een knie zonder voorgeschiedenis.

Stand van het been en scheve belasting

De stand van het been speelt een grote rol in hoe krachten door de knie lopen. Bij O-benen komt er vaak meer druk op het binnenste deel van de knie. Bij X-benen juist meer op het buitenste deel. Als die scheve belasting jarenlang aanhoudt, kan één compartiment van het gewricht sneller achteruitgaan.

Dit is ook een reden waarom niet iedere knieartrose hetzelfde patroon laat zien. Sommige mensen hebben vooral slijtage aan de binnenzijde van de knie, terwijl bij anderen een ander deel van het gewricht meer betrokken is.

Werk, sport en langdurige overbelasting

Zwaar fysiek werk, veel tillen, frequent knielen, hurken, draaien of jarenlang repeterende belasting kunnen bijdragen aan versnelde slijtage van het kniegewricht. Dat betekent niet dat bewegen slecht is. Integendeel: normale beweging is juist belangrijk voor de gezondheid van het gewricht.

Het gaat vooral om de combinatie van intensiteit, herhaling, herstel en individuele kwetsbaarheid. Een knie die al minder belastbaar is door leeftijd, stand of een oude blessure raakt sneller overbelast dan een gezonde knie onder dezelfde omstandigheden.

Spierkracht en gewrichtscontrole

De spieren rondom de knie en heup helpen om schokken op te vangen en bewegingen gecontroleerd te laten verlopen. Als spierkracht, coördinatie en stabiliteit afnemen, krijgt het gewricht minder steun. Daardoor kunnen belastingpieken harder aankomen en nemen klachten vaak toe.

Spierzwakte is niet altijd de oorspronkelijke oorzaak van artrose, maar speelt wel vaak een belangrijke rol in het verergeren van klachten en beperkingen. Daarom is spierfunctie ook zo belangrijk binnen de behandeling van knieartrose.

Erfelijke aanleg en individuele gevoeligheid

Bij sommige mensen lijkt er ook een erfelijke component mee te spelen. Niet iedereen heeft dezelfde kwaliteit van kraakbeen, dezelfde gewrichtsvorm of dezelfde biologische gevoeligheid voor degeneratieve veranderingen. Dat kan mede verklaren waarom de ene persoon eerder artrose ontwikkelt dan de andere.

Daarnaast verschilt ook de pijngevoeligheid en de reactie van het lichaam op gewrichtsirritatie. Daardoor is er niet altijd een perfecte relatie tussen wat op een scan zichtbaar is en hoeveel klachten iemand ervaart.

Waarom de ene knie meer klachten geeft dan de andere

De ernst van klachten hangt niet alleen af van hoeveel artrose er zichtbaar is. Ook de plaats van de gewrichtsschade, spierfunctie, zwelling, belasting in het dagelijks leven, lichaamsgewicht, bewegingspatroon en pijngevoeligheid spelen mee. Daarom kan iemand met beperkte afwijkingen toch veel last hebben, terwijl iemand anders met verder gevorderde artrose nog redelijk kan functioneren.

Juist daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar de oorzaak, maar ook naar het totaalbeeld van pijn, stijfheid, functie en belasting in het dagelijks leven.

Wat betekent dit voor de aanpak?

Omdat knieartrose meestal door meerdere factoren tegelijk ontstaat, bestaat de beste aanpak vaak ook uit meerdere onderdelen. Iemand met overgewicht, spierzwakte en een oude meniscusblessure vraagt om een andere benadering dan iemand met vooral standsafwijking en lokale overbelasting.

Dat is ook de reden waarom een goede beoordeling verder moet gaan dan alleen de mededeling dat er “slijtage” zichtbaar is. Voor een zinvolle aanpak moet duidelijk zijn welke factoren in jouw situatie het zwaarst meewegen.

Meer lezen over knieartrose

Wil je beter herkennen welke signalen vaak bij artrose passen, lees dan verder over symptomen van knieartrose. Voor het complete overzicht van de aandoening kun je terug naar de hoofdpagina over artrose in de knie.